خانه / اخبار مهم / نهضت ملی شدن صنعت نفت

نهضت ملی شدن صنعت نفت

موسسه تاریخ و فرهنگ دیارکهن ، نهضت ملی نفت فراز مهم دیگری از حضور اقشار مختلف مردم به ویژه مردم آذربایجان و دانش‌آموزان دبیرستان فردوسی در تحولات سیاسی ایران است که به دنبال در اختیار گرفتن مقدرات صنعت استراتژیک نفت از دست بیگانگان انگلیسی بود. در این نهضت همگانی، آذربایجانی­ها با توجه به نقش تاریخی خود حضور موثر و فعالی داشت.[۱] در این میان معلمان و دانش‌آموزان تبریزی نقش قابل توجهی داشتند که البته دانش‌آموزان دبیرستان فردوسی حضور فعال‌تری ایفا کرده­اند. گرچه از محتوای گزارش‌های باقی مانده از فعالیت‌های آن ایام روشن می‌سازد اداره فرهنگ و به تبع مدیران دبیرستان به اشکال مختلف از فعالیت دانش­آموزان در این موضوع جلوگیری کرده­اند. در همین رابطه روزنامه مهدآزادی در دی ماه سال ۱۳۲۹ نوشت: «دانش­آموزان مخصوصاً دانش­آموزان دبیرستان فردوسی تبریز دست به تظاهراتی در داخله دبیرستان زده­اند ولی متاسفانه نظامت آن دبیرستان جلو تظاهرات آنها را گرفته و آگهی­ها و نامه­های تبلیغاتی آنها را جز حاوی مبارزه با شرکت غاصب نفت چیزی نبوده جمع و ضبط کرده­اند» (مهدآزادی، شماره ۱۸، ۱۶/۱۰/۱۳۲۹)

در پی ممانعت مدیریت دبیرستان از تظارهرات دانش‌آموزان در حمایت از ملی کرده صنعت نفت در همین رابطه مقاله­ای در این روزنامه منتشر شد که به نظر به قلم یکی از دانش­آموزان این دبیرستان باید باشد از آنجایی که این متن سندی از تاریخ مبارزات دانش­آموزان این دبیرستان است به صورت کامل درج می‌شود:

«از ابراز احساسات دانش­آموزان درباره ملی کردن صنعت نفت ممانعت می­نمایند

ناقوس مرگ در فضای ایران طنین­انداز است. ناقوس مرگ در نتیجه تغافل زمامداران تحمیل شده در فضای ایران طنین‌انداز است. بیگانگان روز به روز رمق حیاط ما را می­کشند و برای سرگرمی کردن عواملی ایجاد می­کنند که ملت ایران را به خود مشغول ساخته و با فراغت بال نقشه­های خائنانه خودشان را به آلات فعل‌ها طرح نمایند و سال­های متمادی نیز وسیله بردگی این ملت را فراهم سازند خوشبختانه اقلیت… که با نیروی جبهه ملی مجهزند نقشه شوم آن‌ها را نقش بر آب خواهند کرد خدا را شکر که تاکنون موفقیت بیشتری نصیب ایشان شده و یقین دارم که به جز خدا و اراده ملت ایران به هیچ بقایی از اجانب متکی نیستند ولی چیزی که باید تأسف است خوی­های آلات فعل‌های برنده‌تر و خطرناک‌تر است و زمامداران کشور تابع اراده ایشان­اند و در هر پیش­آمدی تغاقل می­کنند و ما نیز اگر بر علیه این فعالیت­های دامنه‌دار آنچه می­دانیم ساکت نشسته و حقایق را فاش نمی­کنیم بر اجتماع خیانت کردیم و وظیفه نامه­نگاری برای ما حق می­دهد که سکوت نکرده و برعلیه نادرستی­ها از هر که و هر کس و هر مقام بروز کند مبارزه می‌کنیم و از هیچ تهمت و افترا باک نداریم و تا دم مرگ که بهر وسیله­ای به سراغ ما آید خیانت جنایتکاران را در جامعه روشن سازیم ما فساد اخلاق این محیط را که زاییده اعمال اجنبی­پرستان است باید از بیخ و بن برکنیم هرچه به قیمت جان ما تمام شود که آسودگی ما عدم ماست آری کسانی که شیوه­ بدبختی و فلاکت این ملت را می­دانند و با پاره‌ای ملاحظات آن را فاش می­کنند شریک جرمند و در دنیا سرنوشت عمومی و در آخرت قهر و غضب خداوندی گرفتار خواهند شد صحنه ایران بر کشتارگاه گوسفندان بیشتر شباهت دارد که یکی در زیر کارد جان بسپارد و در میان خاک و خون دست و پا می­زند و دیگران مشغول جویدن و در فکر چراگاه پر آب و علفند کوته نظرانی هستند که به جز موهومات به چیزی عقیده ندارند و از این دین و آئین خداوندی بی­خبرند و در هیچ مواقع حساس کشور از آشفتگی اوضاع سوءاستفاده نموده و بازار را آشفته­تر می­سازند و با احتکار و اجناس بهاء مایحتاج مردم را چند مقابل بالا زده و از این راه خون خلق را می­مکند و به اصطلاح با پنبه سر می­برند نسبت این جنایت زورگو که به جامعه روا داشته­اند بیشتر ما نه به خداوند تعالی می‌دهند و می­گویند خداوند قادر است در عوض مدت کمی ثروت یک تاجر را چند مقابل کند. تعالی الله عایضون الظالمون علوالکبیرا و هرگاه کسی با ایشان گوید احتکار در شرع مقدس اسلام جایز نیست فوراً اصل الناس مسلطون علی اموالهم را پیش می­کشند و وانمود می­کنند که مسلمان هستند و این حق را العیاذبالله دین اسلام با ایشان واگذار کرده که مردم را با این طریقه بچاپند. پست فطرتان دیگر نیز که از احکام اسلام فقط حکم مالکیت را می‌پسندند و آن حکم را بدون قید و شرط قبول کردند و در زیر شرایط و احکام دیگر نیرومند آنان نیز آشفتگی اوضاع را دیده و در چاپیدن اموال زیر دستان و ضعیفان بی‌ملجاء و پناه به اصطلاح رعایای که در تمام مواقع هم ردیف می‌باسد می‌شده» (مهدآزادی، شماره ۱۸، ۱۶/۱۰/۱۳۲۹)

علاوه بر ممانعت مسئولین دبیرستان از فعالیت دانش‌آموزان در ابراز حمایت از نهضت ملی کردن نفت در گزارشی که در مورخه ۳/۱۱/۱۳۲۹ از شهربانی کل کشور به وزیر کشور ارسال شده عنوان شده در شهربانی تبریز از برگزاری جلسات علنی و میتینگ برای ملی شدن نفت جلوگیری. در همین گزارش قید شده است که «چند نفر از دانش­آموزان دانشگاه پزشکی و دانش­آموزان دبیرستان فردوسی و یک نفر آموزگار دانشکده ادبیات و بعضی از تجار و غیره یک برگ چاپی را که در تهران تهیه شده و رونوشت آن تقدیم می­گردد برای امضا به بازار و دبیرستان برده­اند.»[۲] در این گزارش نام دو تن از دانش‌آموزان دبیرستان فردوسی درج شده است (نیکبخت، ۱۳۸۱: ۶۴)

همزمان با گسترش فعالیت در سطح شهر و کشور برای ملی کردن صنعت نفت دانش‌آموزان دبیرستان فردوسی بیانیه­ای در حمایت نهضت ملی، تهیه و برای چاپ به روزنامه مهدآزادی دادند و مهدآزادی هم اقدام به چاپ آن به صورت ضمیمه نمود، ولی مسئولین اداره فرهنگ مانع از توزیع بیانبه شدند. سیداسماعیل پیمان مدیر مهدآزادی خطاب به دادستان تبریز در روزنامه نوشت: «روز چهارشنبه ۲ اسفند بیانیه دانش­آموزان دبیرستان­های تبریز که ضمن فوق­العاده این روزنامه چاپ شده بود آقای علی‌اصغر رامیاد مدیر چاپخانه فرهنگ پس از کسب دستور از پایان خود بدون هیچ­گونه مجوز قانونی مبادرت به توقیف آن نمود و یک برگ از عین همان بیانیه که چاپ شده به علاوه ۹۱۱ نفر شهود داریم که می­توانیم در دادگاه حاضر نماییم اینک بدین وسیله نسبت به این عمل وهن‌آور مدیر چاپخانه اعلام جرم نموده و تقاضای تعقیب ایشان را داریم (مهدآزادی، شماره ۱۲، ۲۵/۱۲/۱۳۲۹)

بین دانشجویان دانشگاه تبریز و دانش‌آموزان دبیرستان فردوسی تبریز ارتباط نزدیکی برقرار بود. از جمله اقداماتی که دانش‌آموزان دبیرستان فردوسی شرکت فعالی در آن داشتند تهیه طوماری در حمایت از ملی کردن نفت ایران بود دکتر محمدعلی فائق از دانشجویان وقت دانشگاه تبریز در خاطرات خود به این موضوع تصریح کرده است. «در نهضت ملی شدن صنعت نفت فقط ما نبودیم، همه مردم در آن شرکت داشتند. حالا موضوع سیاست این حزب و آن حزب باشد، نبود. ما طبقه دانشجویان طرفدار نهضت ملی شدن نفت بودیم و از دولت ملی طرفداری می‌کردیم. در همین ملی شدن نفت آذربایجان و همت بالای دوستان تبریزی ما باعث شده بود که ما دانشجویان طومار بزرگی به امضای استادان بزرگ، مردمان واقعاً خوب تبریز، دانش‌آموزان، بازاریان معتبر در این حمایت تهیه کنیم» (مصاحبه محمدعلی فائق، ۱/۸/۱۳۸۰) طومار مذکور به صورت جزوه تهیه شده و به تهران فرستاده می‌شود و «مرحوم اللهیار صالح که وکیل مجلس بود متن طومار را در مجلس قرائت کرده است. (همان)

۱ ـ برای اطلاع بیشتر رک به: ،عابدینی ناهیده ـ نیکبخت رحیم، نهضت ملی نفت در آذربایجان به روایت اسناد و خاطرات، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی و مهدآزادی، ۱۳۹۲٫

۱ ـ رونوشت گزارش شماره ۱۴۸۶۳ ـ ۲۴/۱۱/۱۳۲۹ شهربانی آذربایجان توسط سرتیپ دفتری رئیس شهربانی کل کشور به نخست­وزیر ارسال شد چنین است:

«شهربانی کل کشور  ـ ۶۴۸۶/۳۹۳۱۰ ـ ۱۵/۱۱/۱۳۲۹ در مورد تلگراف دانشگاه تهران به دانشگاه تبریز در خصوص آماده شدن به میتینگ بر علیه شرکت نفت از بدو امر با اقدامات مقتضی و تدابیر لازمه از هر گونه تظاهرات جلوگیری به عمل آمده تاکنون میتینگ داده نشده موضوع کاملاً تحت مراقبت­های لازمه می­باشد و تا این ساعت جای نگرانی نیست. سرتیپ شوکت ۲۴/۱۱/۲۹ (معاونت اطلاع‌رسانی دفتر رئیس جمهوری اسنادی از جنبش دانشجویی در ایران، ج ۱، تهران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰، ص ۴۹ سند شماره ۱/۱۳).

 

درباره‌ی abbasi

همچنین ببینید

هویت ایرانی در زبان ترکی ‎آذری

استاد فیروز منصوری در روزنامه‎ها و مجلات و مجموعه‌مقاله‌هاى چاپی، نوشته‎های فراوانى با عنوان «زبان …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت + هفت =